Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń buıryǵy №20/49

2014 jylǵy 21 qańtar,  Astana qalasy Aýyl sharýashylyǵy óndirisin avtomattandyrý boıynsha qyzmettegi  kásibı standartty bekitý týraly 2007 jylǵy 15 mamyrdaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek kodeksiniń 138-5 babynyń 3 tarmaǵyna jáne Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2013 jylǵy 29 sáýirdegi «Kásiptik standarttardy ázirleýge 2013 jylǵa qarajat bólý jáne ony paıdalaný qaǵıdalaryn bekitý týraly» № 406 qaýlysyna sáıkes, buıyramyn: 1. Aýyl sharýashylyǵy óndirisin avtomattandyrý boıynsha qyzmettegi kásibı standart bekitilsin. 2. Eginshilik departamenti (A.A. Býs) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda bekitilgen tártippen kásibı standartty engizýge sharalar qabyldasyn. 3. Áleýmettik saıasat basqarmasy (S.S. Lepeshko) osy buıryqty zańnamada belgilengen tártippen Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin jáne resmı jarııalanýyn qamtamasyz etsin. 4. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý Áleýmettik saıasat basqarmasyna (S.S. Lepeshko) júktelsin. 5. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. Mınıstr A. Mamytbekov. Kelisilgen Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri T. Dúısenova ___________ 2014 jylǵy 07 sáýir Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2014 jylǵy 21 qańtardaǵy № 20/49 buıryǵymen bekitilgen Aýyl sharýashylyǵy óndirisin avtomattandyrý boıynsha qyzmettegi kásibı standarty 1. Jalpy erejeler 1. Aýyl sharýashylyǵy óndirisin avtomattandyrý boıynsha qyzmettegi kásibı standarty (budan ári - KS): 1) kásibı bilim berý men eńbek salalary arasyndaǵy qarym-qatynasty retteýge; 2) kásibı qaıta daıarlaý men biliktiligin kóterýdi daıyndaý baǵdarlamalaryn ázirleý talaptarynyń merzimin belgileýge; 3) attestasııalaý men sertıfıkattaýda qyzmetkerlerdiń quzyrettiligin baǵalaý talaptarynyń merzimin belgileýge; 4) kásibı qyzmettiń mánine biryńǵaı talaptar ázirleýge, eńbek naryǵynyń zamanaýı talaptaryna jaýap beretin biliktilik talaptaryn jańartýǵa; 5) personaldy basqarý salasyndaǵy keń aýqymdy mindetterdi sheshýge; 6) bilim berý standarttaryn, oqý josparlaryn, modýldik oqý baǵdarlamalaryn ázirleý, sondaı-aq tıisti oqý-ádistemelik materıaldardy ázirleýge; 7) kásibı daıarlyǵyn baǵalaýdan ótkizý jáne mamandar biliktilikteriniń sáıkestikterin rastaýǵa arnalǵan. 2. KS negizgi paıdalanýshylary: 1) bilim berý mekemeleri túlekteri, jumysshylar; 2) uıymdardyń basshylary men jumysshylary, uıymdardyń personaldy basqarý bólimsheleriniń basshylary men mamandary; 3) bilim berý baǵdarlamalaryn ázirleıtin mamandar; 4) mamandardyń kásibı daıarlyǵyn baǵalaý jáne biliktigine sáıkestigin rastaý salasyndaǵy mamandar. 3. KS negizinde kásiporyndar qyzmetiniń fýnksıonaldyq úlgilerine, laýazymyna, qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrý, attestasııadan ótkizý, eńbekke yntalandyrý júıesine ishki, korporatıvti standarttar jáne basqalar ázirlenýi múmkin. 4. Osy KS-da tómendegi termınder men ańyqtamalar qoldanylady: 1) biliktilik – jumysshynyń eńbektiń naqty túrin oryndaýda kásibı daıyndyǵynyń dárejesi; 2) biliktilik deńgeıi – atqarylatyn jumystardyń kúrdeliligi, derbestigi men jaýaptylyǵy kórinetin qyzmetkerdiń biliktiligine (quzyrettiligine) qoıylatyn talaptar deńgeıi; 3) eńbek zattary – naqty eńbek quraldary kómegimen ónim ázirleý maqsatynda jumysshynyń áreketteri baǵyttalǵan zattar; 4) eńbek quraldary – eńbek zattaryn bastapqy jaǵdaıynan ónimge túrlendirýde jumysshynyń qoldanatyn quraldary; 5) eńbek qyzmetiniń túri – eńbek fýnksııalary men olardy oryndaýǵa qajetti quzyrettilikterdiń tutas jıynymen quramdastyrylǵan kásibı qyzmet salasynyń qurama bóligi; 6) eńbek fýnksııasy – eńbek úrdisiniń bir nemese birneshe mindetin sheshýge baǵyttalǵan ózara baılanysqan áreketter jıyny; 7) kásibı qyzmettiń salasy – ortaq ıntegrasııalyq negizi (mindeti, nysandary, tehnologııalary, sonyń ishinde eńbek quraldary uqsas nemese jaqyn) bar jáne uqsas eńbek fýnksııalary men olardy oryndaıtyn quzyrettilikteriniń boljaldy jıynynan turatyn salanyń eńbek qyzmeti túrleriniń jıyntyǵy; 8) KS – kásibı is-árekettiń naqty salasyndaǵy biliktilik deńgeılerge, quzyrettilikterge, sonymen qatar eńbek mazmuny, sapasy jáne sharttaryna qoıylatyn talaptardy anyqtaıtyn standart; 9) KS birligi – KS eńbek qyzmetiniń naqty túri boıynsha mańyzdy, qatysymdy derbes, aıaqtalǵan, bútin naqty eńbek fýnksııasynyń tolyq sıpattamasynyń qurylymdyq elementi; 10) kásip – arnaıy daıyndyqtyń, jumys tájirıbesiniń nátıjesinde paıda bolǵan arnaıy bilimdi, eptilikti jáne praktıkalyq daǵdylardy talap etetin jáne bilimi týraly tıisti qujattarmen naqtylanatyn adamnyń eńbek qyzmetiniń negizgi túri; 11) quzyrettilik – qyzmetkerdiń kásibı qyzmette bilimin jáne iskerligin qoldaný qableti; 12) laýazym – laýazymdyq ókilettikter men laýazymdyq mindetter sheńberi júktelgen jumys berýshiniń qurylymdyq birligi; 13) mindet – naqty eńbek zattary men quraldaryn paıdalanyp eńbek fýnksııasyn júzege asyrýmen jáne nátıjege jetýge baılanysty áreketter jıyntyǵy; 14) sala – óndiriletin ónim, óndiris tehnologııasy, negizgi qorlar men jumys jasaýshylardyń kásibı bilikteri ortaq mekemeler men uıymdardyń jıyny; 15) salalyq biliktilik sheńberi – salada tanylǵan biliktilik deńgeılerdiń qurylymdyq sıpattamasy; 16) ulttyq biliktilik sheńberi – eńbek naryǵyndaǵy tanylǵan biliktilik deńgeılerdiń qurylymdyq sıpattamasy; 17) fýnksıonaldyq karta – bir nemese basqa da kásibı qyzmet salasynda naqty qyzmet túrin oryndaıtyn jumysshynyń eńbek fýnksııalary men mindetteriniń qurylymdyq sıpattamasy. 2. KS pasporty 5. Ekonomıkalyq qyzmet túri (kásibı qyzmet salasy) Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik jikteýshisi 03-2007: 01 О́simdik sharýashylyǵy men mal sharýashylyǵy, ańshylyq jáne osy salalarda qyzmet kórsetý. 6. Ekonomıkalyq qyzmet túriniń (kásibı qyzmet salasynyń) negizgi maqsaty: personaldy aýyr jumystan tolyq nemese jartylaı bosatý maqsatynda avtomattandyrylǵan jáne avtomattyq tehnologııalyq quraldardy endirý. KS aýylsharýashylyǵyn avtomattandyrý kásibı qyzmet salasynda eńbek mánine, sapasyna, jaǵdaıyna jáne qyzmetkerlerdiń biliktiligi men quzyrettiligine qoıylatyn talaptardy belgileıdi. 7. Qyzmet túrleri, kásipter, biliktilik deńgeıleri osy KS 1-qosymshasynda berilgen. Standart talaptary qyzmet túrlerine jáne osy salanyń tómendegi kásipterine jatady: qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory; shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory; mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory; jemshópti daıyndaý boıynsha sehtardyń operatory; qoı sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory. 3. Eńbek qyzmeti (kásip) túrleriniń kartochkalary 1-paragraf. Qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory 8. SBSh boıynsha biliktilik deńgeıi – 2-4. 9. Laýazymnyń múmkin ataýlary: qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory. 10. «Qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory» kásibi sýbektiniń negizgi qyzmetin júzege asyrýǵa baılanysty mindetterdi bilýge jáne atqara bilýge mindetteıdi: qustarǵa mehanızasııalanǵan kútim jumystaryn, jabdyqqa tehnıkalyq kútim. 11. Qoldanystaǵy normatıvtik qujattarmen baılanysy osy KS 2-qosymshasynyń 1-kestesinde kórsetilgen. 12. Qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń eńbek sharttaryna, bilimine men jumys tájirıbesine qoıylatyn talaptar osy KS 2-qosymshasynyń 2-kestesinde kórsetilgen. 13. Eńbek fýnksııalaryn aıqyndaıtyn, qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory oryndaıtyn, KS birlikteriniń tizbesi osy KS 2- qosymshanyń 3-kestesinde kórsetilgen. 14. Qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory oryndaıtyn KS birlikterin sıpattamasy jáne eńbek áreketteri osy KS 2- qosymshasynyń 4-kestesinde kórsetilgen. 15. Qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń quzyrettilikterine qoıylatyn talaptar osy KS 2-qosymshasynyń 5, 6, 7-kestelerinde kórsetilgen. 2-paragraf. Shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory 16. SBSh boıynsha biliktilik deńgeıi – 2-4. 17. Laýazymnyń múmkin ataýlary: shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory. 18. «Shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory» kásibi sýbektiniń negizgi qyzmetin júzege asyrýǵa baılanysty mindetterdi bilýge jáne atqara bilýge mindetteıdi: shoshqalarǵa mehanızasııalanǵan kútim jumystaryn, mehanızmderdiń jumystaryna kútim. 19. Qoldanystaǵy normatıvtik qujattarmen baılanysy osy KS 3-qosymshasynyń 1-kestesinde kórsetilgen. 20. Shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń eńbek sharttaryna, bilimine men jumys tájirıbesine qoıylatyn talaptar osy KS 3-qosymshasynyń 2-kestesinde kórsetilgen. 21. Eńbek fýnksııalaryn aıqyndaıtyn, shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory oryndaıtyn, KS birlikteriniń tizbesi osy KS 3-qosymshanyń 3-kestesinde da kórsetilgen. 22. Shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory oryndaıtyn KS birlikterin sıpattamasy jáne eńbek áreketteri osy KS 3-qosymshasynyń 4-kestesinde kórsetilgen. 23. Shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń quzyrettilikterine qoıylatyn talaptar osy KS 3-qosymshasynyń 5, 6, 7-kestelerinde kórsetilgen. 3-paragraf. Mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory 24. SBSh boıynsha biliktilik deńgeıi – 3-4. 25. Laýazymnyń múmkin ataýlary: mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory. 26. «Mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory» kásibi sýbektiniń negizgi qyzmetin júzege asyrýǵa baılanysty mindetterdi bilýge jáne atqara bilýge mindetteıdi: mal sharýashylyǵynda mehanızasııalanǵan jumystar. 27.Qoldanystaǵy normatıvtik qujattarmen baılanysy osy KS 4-qosymshasynyń 1-kestesinde kórsetilgen. 28. Mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń eńbek sharttaryna, bilimnei men jumys tájirıbesine qoıylatyn talaptar osy KS 4-qosymshasynyń 2-kestesinde kórsetilgen. 29. Eńbek fýnksııalaryn aıqyndaıtyn, mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory oryndaıtyn, KS birlikteriniń tizbesi osy KS 4-qosymshanyń 3-kestesinde kórsetilgen. 30. Mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory oryndaıtyn KS birlikterin sıpattamasy jáne eńbek áreketteri osy KS 4-qosymshasynyń 4-kestesinde kórsetilgen. 31. Mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń quzyrettilikterine qoıylatyn talaptar osy KS 4-qosymshasynyń 5, 6-kestelerinde kórsetilgen 4-paragraf. Jemshópti daıyndaý boıynsha sehtardyń operatory 32. SBSh boıynsha biliktilik deńgeıi – 3-4. 33. Laýazymnyń múmkin ataýlary: jemshópti daıyndaý boıynsha sehtardyń operatory. 34. «Jemshópti daıyndaý boıynsha sehtardyń operatory» kásibi sýbektiniń negizgi qyzmetin júzege asyrýǵa baılanysty mindetterdi bilýge jáne atqara bilýge mindetteıdi: jemdi mehanızasııalandyrylyp daıyndaý, taratý jáne bólip berý. 35. Qoldanystaǵy normatıvtik qujattarmen baılanysy osy KS 5-qosymshasynyń 1-kestesinde kórsetilgen. 36. Jemshópti daıyndaý boıynsha sehtardyń operatorynyń eńbek sharttaryna, bilimine men jumys tájirıbesine qoıylatyn talaptar osy KS 5-qosymshasynyń 2-kestesinde kórsetilgen. 37. Eńbek fýnksııalaryn aıqyndaıtyn, jemshópti daıyndaý boıynsha sehtardyń operatory oryndaıtyn, KS birlikteriniń tizbesi osy KS 5-qosymshanyń 3-kestesinde kórsetilgen. 38. Jemshópti daıyndaý boıynsha sehtardyń operatory oryndaıtyn KS birlikterin sıpattamasy jáne eńbek áreketteri osy KS 5-qosymshasynyń 4-kestesinde kórsetilgen. 39. Jemshópti daıyndaý boıynsha sehtardyń operatorynyń quzyrettilikterine qoıylatyn talaptar osy KS 5-qosymshasynyń 5, 6-kestelerinde kórsetilgen 5-paragraf. Qoı sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory 40. SBSh boıynsha biliktilik deńgeıi – 2-4. 41. Laýazymnyń múmkin ataýlary: qoı sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory. 42. «Qoı sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory» kásibi sýbektiniń negizgi qyzmetin júzege asyrýǵa baılanysty mindetterdi bilýge jáne atqara bilýge mindetteıdi: qoılarǵa mehanızasııalanǵan kútim jumystaryn, jabdyqqa qyzmet kórsetý. 43.Qoldanystaǵy normatıvtik qujattarmen baılanysy osy KS 5-qosymshasynyń 1-kestesinde kórsetilgen. 44. Qoı sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń eńbek sharttaryna, bilimine men jumys tájirıbesine qoıylatyn talaptar osy KS 5-qosymshasynyń 2-kestesinde kórsetilgen. 45. Eńbek fýnksııalaryn aıqyndaıtyn, qoı sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory oryndaıtyn, KS birlikteriniń tizbesi osy KS 5-qosymshanyń 3-kestesinde kórsetilgen. 46. Qoı sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory oryndaıtyn KS birlikterin sıpattamasy jáne eńbek áreketteri osy KS 5-qosymshasynyń 4-kestesinde kórsetilgen. 47. Qoı sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń quzyrettilikterine qoıylatyn talaptar osy KS 6-qosymshasynyń 5, 6, 7-kestelerinde kórsetilgen. 4. KS ázirleýshileri 48. KS ázirleýshisi Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi bolyp tabylady. 49. Kelisý paraǵy, KS saraptamasy men tirkelýi osy KS 7 - qosymshasynda kórsetilgen. Aýyl sharýashylyǵy óndirisin avtomattandyrý boıynsha qyzmettegi kásibı standartynyń 1-qosymshasy Qyzmet túrleri, kásipter, biliktilik deńgeıleri № r/s Qyzmet túri ataýy Eńbek naryǵy tendensııalaryn esepke alǵandaǵy kásip ataýy Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik kásipter jikteýishisine sáıkes kásipter ataýy SBSh biliktilik deńgeıleri 1. Aýyl sharýashylyq óndirisin avtomattandyrý Qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory Qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory 2-4 2. Aýyl sharýashylyq óndirisin avtomattandyrý Shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory Shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory 2-4 3. Aýyl sharýashylyq óndirisin avtomattandyrý Mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory Mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory 3-4 4. Aýyl sharýashylyq óndirisin avtomattandyrý Jemshópti daıyndaý boıynsha sehtardyń operatory Jemshópti daıyndaý boıynsha sehtardyń operatory 3-4 5. Aýyl sharýashylyq óndirisin avtomattandyrý Qoı sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory Qoı sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory 2-4 Aýyl sharýashylyǵy óndirisin avtomattandyrý boıynsha qyzmettegi kásibı standartynyń 2-qosymshasy 1-keste. Qoldanystaǵy normatıvtik qujattarmen baılanysy Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik kásipter jikteýishi (MKJ) Bazalyq top 6121 Qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory Qazaqstan Respýblıkasy jumysshylar kásipteri men jumystarynyń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtaǵyshy (BTBA) Shyǵarylym, BTBA taraýy 64-shyǵarylym, 20-taraý: «Aýyl sharýashylyǵynda jumys pen jumysshylardyń kásibi» BTBA boıynsha kásibi Qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory SBSh biliktilik deńgeıi BTBA boıynsha razrıadtar 2 2 3 3-5 4 6 2-keste. Qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń eńbek sharttaryna, bilimine jáne jumys tájirıbesine qoıylatyn talaptar Kásibi boıynsha múmkin jumys oryndary (kásiporyn, uıym) Qus fabrıkalary, mal men qusty ósiretin aýyl sharýashylyq birlestikter, fermalar Zııandy jáne qaýipti eńbek jaǵdaılary Joq Jumysqa jiberýdiń erekshe sharttary Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes SBSh biliktilik deńgeıi Kásiptik bilim berý jáne oqytý deńgeıi Qajetti eńbek tájirıbesi 2 Negizgi jalpy orta bilim bar bolǵan jaǵdaıda, biraq bastaýysh bilimnen tómen emes (bilim berý uıymynyń bazasynda nemese mekemede oqý) praktıkalyq tájirıbe jáne/nemese kásibı daıyndyq Talap etilmeıdi 3 Praktıkalyq tájirıbesiz negizgi orta bilim bazasynda jalpy orta bilim nemese tehnıkalyq jáne kásibı bilim bar bolǵan jaǵdaıda (bilim berý uıymynyń bazasynda bil jyldyq kásibı daıyndyq baǵdarlamasy boıynsha kýrstar nemese mekemede oqý) praktıkalyq tájirıbe Talap etilmeıdi 4 Joǵarǵy deńgeıli tehnıkalyq jáne kásibı bilim (qosymsha kásibı daıyndyq), praktıkalyq tájirıbe Tájirıbesi 1 jyldan kem emes 3-keste. Qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory oryndaıtyn, eńbek fýnksııalaryn anyqtaıtyn, KS birlikteriniń tizbesi Eńbek fýnk-sııalarynyń shıfry Eńbek fýnksııasynyń ataýy (kásibı standarttyń birligi) 1 Jumyrtqalardy jınaý, sorttaý, kalıbrleý, jýý, markerleý, qoıa jáne oraý; ydysty oraý jerine jetkizý , qoraptardy jınaý men oralǵan ónimdi jınaý jerine jetkizý; zalalsyzdandyrý, jumyrtqany sáýleleý men ınkýbatorǵa salý; jumyrtqalarǵa baqlaý jáne kemtarlardy braktaý 2 Qustarǵa mehanızasııalanǵan kútim jumystaryn; qustardy tamaqtandyrý, sý berý; qustardy ustaý men torǵa qoıý, basqa sehqa tasý men jetkizý, soıýǵa berý, memlekettik standartqa saı braktaý, tóldi sáýleleý, sanaý, salmaqqa tartý men paıdalaný; qustardyń ónimdiligin arttyrý úshin is sharalar júrgizý; profılaktıkalyq jáne emdeý jumystaryn júrgizý; tuqymdyq qujat júrgizý 3 Jabdyqqa tehnıkalyq kútim, jumysqa daıyndaý; ǵımaratty zalalsyzdandyrý;mehanızasııanyń barlyq quraldarymen paıdalaný; jabdyqty durstaý, retteý men kishi remont jasaý; qustarǵa arnalǵan ǵımaratta aýa almasýdy, temperatýrany jáne ylǵaldyqty retteý;kóńdi joıý, jabdyqty, ydysty jáne ǵımaratty jýý 4-keste. Qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory oryndaıtyn KS birlikteriniń tizbesi Eńbek fýnk-sııalarynyń shıfry Eńbek zattary Eńbek quraldary Mindetter (eńbek is-áreketteri) 1 Bıdaı, qoraptar, oralǵan ónim Jumyrtqa jınaý jelisi, jumyrtqa sorttaıtyn mashına, kalıbrleý úshin jabdyq, oraý mashınalary, tolymdaıtyn mashınalar, qoraptardy tasmaldaıtyn arba, tasmaldaý úshin kúıme 1-1) Jumyrtqalardy jınaý men óńdeý 1-2) Oralǵan ónimdi tasý 2 Qus,jem, sý, tuqymdyq qujat Qusty avtomatty ustaý jabdyǵy, saqınalaý, tamaqtandyrý mashınasy, jem taratýshy, astaýlar, jem aqyrlary, ınkýbatorlar, qus kúrkeleri, lotoktar, uıymdastyrýshy tehnıka, baǵdarlamalyq jasaqtama, elektrondy jáne qaǵaz maǵlumat saqtaýshy, keńse zattar 2-1) Qustarǵa mehanızasııalanǵan kútim 2-2) Tuqymdyq qujat júrgizý 3 Jabdyq, qosalqy bólshek, ǵımarat Jabdyqtyń qosalqy bólshekteri, qural-saımandar, dezınfeksııa úshin qondyrǵy, dezınfeksııa úshin zattar, jýǵysh zattar 3-1) Qoımalardyń jáne elevtorlardyń sılostaryn jaǵdaıyn tekserý 3-2) Tasymaldaý quraldary men júkteýshi qurylǵysyn tekserý, bıdaıdy ornalastyrý jáne júkteý josparyn jasaý 5-keste. SBSh biliktiliktiń 2-deńgeıli qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory quzyretine qoıylatyn talaptar Mindetter shıfry Tulǵalyq jáne kásiptik quzyrettilikter Bilikter men daǵdylar Bilimder 1-1) Qaýipsizdiktiń qarapaıym normalary men tártipterin saqtaýda qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń jeke jaýapkershiligi Qarapaıym mindetterdi oryndaý úshin bazalyq biliktilik Qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń eńbek zaty jaıynda bazalyq bilim; qaýipsizdik tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý 1-2) Qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń mindetterin atqarý kerektigi jaıynda túsinik, nátıjege jetý úshin jaýapkershilik Jumys jaǵdaıyna baılanysty is áreketterdi túzetý, qıyndyqty qoıý, onyń sebepteri men qıyndyqty sheshý Jabdyqtar men qarapaıym quraldar jóninde bazalyq bilim; qaýipsizdik tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý 6-keste. SBSh biliktiliktiń 3-deńgeıli qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory quzyretine qoıylatyn talaptar Mindetter shıfry Tulǵalyq jáne kásiptik quzyrettilikter Bilikter men daǵdylar Bilimder 2-1) Standartty birtekti praktıkalyq máselelerdi sheshý, qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń jumysynyń nátıjesi men sapasy úshin jaýapkershilik Nusqaýlyqpen berilgen algorıtmmen áreket tásilin tandaý jáne jumys jaǵdaıyna baılanysty áreketti durstaý Jabdyqtyń negizgi jáne qarapaıym quraldaryn, jumys prosesteriniń rásimderin bilý; qaýipsizdik tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý 2-2) Qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń óziniń densaýlyǵy men qaýipsizdigi úshin, basqalardyń densaýlyǵy men qaýipsizdigi úshin, qorshaǵan ortany qorǵaý úshin jaýapkershilik Qıyn emes mindetterdi oryndaý úshin praktıkalyq jáne tanymdyq biliktilik О́zdiginen jáne kásibı jaıyndyq kezinde alynǵan bilim; qaýipsizdik tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý 7-keste. SBSh biliktiliktiń 4-deńgeıli qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory quzyretine qoıylatyn talaptar Mindetter shıfry Tulǵalyq jáne kásiptik quzyrettilikter Bilikter men daǵdylar Bilimder 3-1) Qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń fýnksıonaldyq mindetter sheńberinde jaýapkershilik pen kerekti resýrstardy anyqtaý men baǵalaý, qoıylǵan nátıjelerge jetý úshin ýaqyt О́zdiginen josparlaý biliktiligi, eńbek prosesi men onyń nátıjelerin atqarý men baǵalaý О́zdiginen daıyndalý jáne (nemese) ózdiginen alý prosesinde alynǵan praktıǵa baǵyttalǵan kásibı bilim; qaýipsizdik tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý 3-2) Jumys prosesin josparlaýdy qamtıtyn qus fabrıkalary men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń atqarý qyzmetin túsiný Qaýipsizdik tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý Materıaldardy, jabdyqty jáne quraldardy jınaý,saqtaý, qozǵaý, tehnıkalyq qyzmet kórsetý jáne qoldanýdyń negizgi prınsıpterin bilý; qaýipsizdik tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý Aýyl sharýashylyǵy óndirisin avtomattandyrý boıynsha qyzmettegi kásibı standartynyń 3-qosymshasy 1-keste. Qoldanystaǵy normatıvtik qujattarmen baılanysy Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik kásipter jikteýishi (MKJ) Bazalyq top 6121 Shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory Qazaqstan Respýblıkasy jumysshylar kásipteri men jumystarynyń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtaǵyshy (BTBA) Shyǵarylym, BTBA taraýy 64-shyǵarylym, 20-taraý: «Aýyl sharýashylyǵynda jumys pen jumysshylardyń kásibi» BTBA boıynsha kásibi Shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory SBSh biliktilik deńgeıi BTBA boıynsha razrıadtar 2 2 3 4-5 4 6 2-keste. Shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń eńbek sharttaryna, bilimine jáne jumys tájirıbesine qoıylatyn talaptar Kásibi boıynsha múmkin jumys oryndary (kásiporyn, uıym) Mal ósiretin aýyl sharýashylyq birlestikter, shoshqa ósiretin fermalar men keshender Zııandy jáne qaýipti eńbek jaǵdaılary Joq Jumysqa jiberýdiń erekshe sharttary Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes SBSh biliktilik deńgeıi Kásiptik bilim berý jáne oqytý deńgeıi Qajetti eńbek tájirıbesi 2 Negizgi jalpy orta bilim bar bolǵan jaǵdaıda, biraq bastaýysh bilimnen tómen emes (bilim berý uıymynyń bazasynda nemese mekemede oqý) praktıkalyq tájirıbe jáne/nemese kásibı daıyndyq Talap etilmeıdi 3 Praktıkalyq tájirıbesiz negizgi orta bilim bazasynda jalpy orta bilim nemese tehnıkalyq jáne kásibı bilim bar bolǵan jaǵdaıda (bilim berý uıymynyń bazasynda bil jyldyq kásibı daıyndyq baǵdarlamasy boıynsha kýrstar nemese mekemede oqý) praktıkalyq tájirıbe jáne/nemese kásibı daıyndyq Talap etilmeıdi 4 Joǵarǵy deńgeıli tehnıkalyq jáne kásibı bilim (qosymsha kásibı daıyndyq), praktıkalyq tájirıbe Tájirıbesi 1 jyldan kem emes 3-keste. Shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory oryndaıtyn, eńbek fýnksııalaryn anyqtaıtyn, KS birlikteriniń tizbesi Eńbek fýnk-sııalarynyń shıfry Eńbek fýnksııasynyń ataýy (kásibı standarttyń birligi) 1 Shoshqa mal basyn qabyldaý, saqtyqty, , kerek kezde soıýdy qamtamasyz etý; aıdaý men salmaǵyn ólsheý, et kombınatyna jiberý men júkteý 2 Shoshqalarǵa mehanızasııalanǵan kútim jumystary; jemmen tamaqtandyrý, mólsherleý jáne jemdi bólip berý kormlenıe, sýarý;mehanızmderdiń jumysyna kútim; urǵashy shoshqalarda qushtarlyqty anyqtaý; urǵashy shoshqalardyń ónimdiligin arttyrý úshin is sharalar jasaý; aýyryp qalǵan maldy emdeý;janýarlardy asyraý sharttaryn jaqsartý úshin is sharalardy atqarý 3 Kezekshi selsardy shaqyrý; kóńdi jınaý, dezınfeksııa jasaý,ǵımaratty jýý men jınaý; tehnıkalyq kútim, jabdyqtaǵy aqaýlaryn retteý men joıý 4-keste. Shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory oryndaıtyn KS birlikteriniń tizbesi Eńbek fýnk-sııalarynyń shıfry Eńbek zattary Eńbek quraldary Mindetter (eńbek is-áreketteri) 1 Shoshqalar Sýlaý mashınasy, býnkerler jáne dozatorlar 1-1) Shoshqa mal basyn qabyldaý,aıdaý 1-2) Maldy amalsyz soıý, bıdaıdy ólsheý 2 Shoshqalar, jem, sý, mıneraldy qospalar Janyshqysh mehanızmi bar stanoktar, jarmalar, elek-sýyrǵy mashınalar 2-1) Shoshqalarǵa mehanızasııalanǵan kútim 2-2) Aýyryp qalǵan maldy emdeý 3 Jabdyq, ǵımarat Kóń tasmaldaýshy, býldozerdi kúrek, skreperli qondyrǵy, jerdegi vagonetkalar, kishi gabarıtty traktor, jýǵysh, tazalaǵysh zattar, zalalsyzdandyrýshy zattar (20%-dy eritindi jańadan áktas, 10%-dy áktasty sút) 3-1) Jabdyqtar men ǵımaratty zalalsyzdandyrý men jınaý 3-2) Jabdyqqa tehnıkalyq kútim 5-keste. SBSh biliktiliktiń 2- deńgeıli shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory quzyretine qoıylatyn talaptar Mindetter shıfry Tulǵalyq jáne kásiptik quzyrettilikter Bilikter men daǵdylar Bilimder 1-1) Qaýypsizdiktiń qarapaıym normalary men tártipterin saqtaýda shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń jaýapkershiligi Qarapaıym mindetterdi oryndaý úshin bazalyq biliktilik Shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory eńbek zaty jóninde bazalyq bilim; qaýipsizdik tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý 1-2) Shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń mindetterin oryndaýdy kerektigin túsiný Jumys jaǵdaıyna baılanysty is áreketterdi túzetý, qıyndyqty qoıý, onyń sebepteri men qıyndyqty sheshý Qarapaıym quraldar men jabdyqtar jóninde bazalyq bilim; qaýipsizdik tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý 6-keste. SBSh biliktiliktiń 3-deńgeıli shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory quzyretine qoıylatyn talaptar Mindetter shıfry Tulǵalyq jáne kásiptik quzyrettilikter Bilikter men daǵdylar Bilimder 2-1) Standartty birtekti praktıkalyq máselelerdi sheshý, shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń jumysynyń nátıjesi men sapasy úshin jaýapkershilik Nusqaýlyqpen berilgen algorıtmmen áreket tásilin tandaý jáne jumys jaǵdaıyna baılanysty áreketti durstaý Jabdyqtyń negizgi jáne qarapaıym quraldaryn, jumys prosesteriniń rásimderin bilý; qaýipsizdik tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý 2-2) Shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń óziniń densaýlyǵy men qaýipsizdigi úshin, basqalardyń densaýlyǵy men qaýipsizdigi úshin, qorshaǵan ortany qorǵaý úshin jaýapkershilik Qıyn emes mindetterdi oryndaý úshin praktıkalyq jáne tanymdyq biliktilik О́zdiginen jáne kásibı jaıyndyq kezinde alynǵan bilim; tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý 7-keste. SBSh biliktiliktiń 4-deńgeıli shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory quzyretine qoıylatyn talaptar Mindetter shıfry Tulǵalyq jáne kásiptik quzyrettilikter Bilikter men daǵdylar Bilimder 3-1) Shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń fýnksıonaldyq mindetter sheńberinde jaýapkershilik pen kerekti resýrstardy anyqtaý men baǵalaý, qoıylǵan nátıjelerge jetý úshin ýaqyt О́zdiginen josparlaý biliktiligi, eńbek prosesi men onyń nátıjelerin atqarý men baǵalaý О́zdiginen daıyndalý jáne (nemese) ózdiginen alý prosesinde alynǵan praktıǵa baǵyttalǵan kásibı bilim; qaýipsizdik tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý 3-2) Jumys prosesin josparlaýdy qamtıtin shoshqa sharýashylyǵy keshenderiniń men mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń atqarshý qyzmetin túsiný Qaýipsizdik tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý Materıaldardy, jabdyqty jáne quraldardy jınaý,saqtaý, qozǵaý, tehnıkalyq qyzmet kórsetý jáne qoldanýdyń negizgi prınsıpterin bilý; qaýipsizdik tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý Aýyl sharýashylyǵy óndirisin avtomattandyrý boıynsha qyzmettegi kásibı standartynyń 4-qosymshasy 1-keste. Qoldanystaǵy normatıvtik qujattarmen baılanysy Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik kásipter jikteýishi (MKJ) Bazalyq top 8331 Mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory Qazaqstan Respýblıkasy jumysshylar kásipteri men jumystarynyń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtaǵyshy (BTBA) Shyǵarylym, BTBA taraýy 64-shyǵarylym, 20-taraý «Aýyl sharýashylyǵynda jumys pen jumysshylardyń kásibi» BTBA boıynsha kásibi Mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory SBSh biliktilik deńgeıi BTBA boıynsha razrıadtar 2 2 3 4-5 4 6 2-keste. Mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń eńbek sharttaryna, bilimine jáne jumys tájirıbesine qoıylatyn talaptar Kásibi boıynsha múmkin jumys oryndary (kásiporyn, uıym) Fermalar, mal sharýashylyq fabrıkalar, mal ósiretin aýyl sharýashylyq birlestikter Zııandy jáne qaýipti eńbek jaǵdaılary Joq Jumysqa jiberýdiń erekshe sharttary Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes SBSh biliktilik deńgeıi Kásiptik bilim berý jáne oqytý deńgeıi Qajetti eńbek tájirıbesi 2 Negizgi orta bilimnen tómen emes,jalpy, ortabilimi bar kezindegi praktıkalyq tájirbıe jánenemese kásibı daıyndyq (bilimdi uıymdastyrý bazasyndaǵy nemese kásiporynda oqytý) Talap etilmeıdi 3 Praktıkalyq tájirıbesiz negizgi orta bilim bazasynda jalpy orta bilim nemese tehnıkalyq jáne kásibı bilim bar bolǵan jaǵdaıda (bilim berý uıymynyń bazasynda bil jyldyq kásibı daıyndyq baǵdarlamasy boıynsha kýrstar nemese mekemede oqý) praktıkalyq tájirıbe jáne/nemese kásibı daıyndyq 2 sanatta 1 jyldan kem emes 4 Joǵarǵy deńgeıli tehnıkalyq jáne kásibı bilim (qosymsha kásibı daıyndyq), praktıkalyq tájirıbe 3 sanatta Tájirıbesi 3 jyldan kem emes 3-keste. Mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory oryndaıtyn, eńbek fýnksııalaryn anyqtaıtyn, KS birlikteriniń tizbesi Eńbek fýnk-sııalarynyń shıfry Eńbek fýnksııasynyń ataýy (kásibı standarttyń birligi) 1 Iri qara mal men jylqylardy qabyldaý, salmaǵyn ólsheý men aıdaý, olardy saqtyǵyn qamtamasyz etý; maldy amalsyz jaǵdaıda soıý 2 Iri qara mal men jylqylarǵa mehanızasııalanǵan kútim jumystary; maldy tamaqtandyrý, sýarý;syrlardyń sút óndirúin arttyrý maqsatynda is sharalar jasaý; aýyryp qalǵan malǵa birinshi mal dárigerlik kómek kórsetý 3 Mehanızmderdiń jumystaryn qadaǵalaý; qyzmet kórsetilip jatqan jabdyqtarǵa tehnıkalyq kútim; jabdyqtardaǵy aqaýlardy joıý men retteý; ǵımarattyǵy mıkroklımatty saqtaý; kóńdi joıý, astyna jaıǵyshty aýystyrý, ǵımaratty dezınfeksııa jasaý 4-keste. Mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory oryndaıtyn KS birlikteriniń tizbesi Eńbek fýnk-sııalarynyń shıfry Eńbek zattary Eńbek quraldary Mindetter (eńbek is-áreketteri) 1 IQM, jylqylar Maldyń salmaǵyn ólsheý úshin arnaıy tarazy, elektro qamsha, mehanıkalyq shybyq, kesýshi saımandar 1-1) Maldy qabyldaý jáne salmaǵyn ólsheý, maldy soıý 2 IQM, jylqylar, jem, mtnarldy qospalar Qol eńbegi, jem arlastyrǵysh taratýshy,stlos tıegish, frontaldy tıegish, jem stoly, toptyq sýarǵysh 2-1) Malǵa mehanızasııalanǵan kútim jumystary 2-2) Aýyryp qalǵan malǵa medıkalyq qyzmet kórsetý 3 Ǵımarat, IQM Jabdyqta durstaý úshin ınstrýksııa, mashınalardyń shemalary, quraldyr men ı rettegish ólshegish saımyn, aptechka 3-1) Ǵımarat pen jabdyqty tazalaý men zalalsyzdandyrý, jabdaqqa tehnıkalyq kútim ótkizý 5-keste. SBSh biliktiliktiń 2- deńgeıli mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory quzyretine qoıylatyn talaptar Mindetter shıfry Tulǵalyq jáne kásiptik quzyrettilikter Bilikter men daǵdylar Bilimder 1-1) Standartty birtekti praktıkalyq máselelerdi sheshý, mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń jumysynyń nátıjesi men sapasy úshin jaýapkershilik Nusqaýlyqpen berilgen algorıtmmen áreket tásilin tandaý jáne jumys jaǵdaıyna baılanysty áreketti durstaý Jabdyqtyń negizgi jáne qarapaıym quraldaryn, jumys prosesteriniń rásimderin bilý; tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý 2-1) Mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń óziniń densaýlyǵy men qaýipsizdigi úshin, basqalardyń densaýlyǵy men qaýipsizdigi úshin, qorshaǵan ortany qorǵaý úshin jaýapkershilik Qıyn emes mindetterdi oryndaý úshin praktıkalyq jáne tanymdyq biliktilik О́zdiginen jáne kásibı jaıyndyq kezinde alynǵan bilim; tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý 6-keste. SBSh biliktiliktiń 3- deńgeıli mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory quzyretine qoıylatyn talaptar Mindetter shıfry Tulǵalyq jáne kásiptik quzyrettilikter Bilikter men daǵdylar Bilimder 1-1) Standartty birtekti praktıkalyq máselelerdi sheshý, mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń jumysynyń nátıjesi men sapasy úshin jaýapkershilik Nusqaýlyqpen berilgen algorıtmmen áreket tásilin tandaý jáne jumys jaǵdaıyna baılanysty áreketti durstaý Jabdyqtyń negizgi jáne qarapaıym quraldaryn, jumys prosesteriniń rásimderin bilý; tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý 2-1) Mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń fýnksıonaldyq mindetter sheńberinde jaýapkershilik pen kerekti resýrstardy anyqtaý men baǵalaý, qoıylǵan nátıjelerge jetý úshin ýaqyt О́zdiginen josparlaý biliktiligi, eńbek prosesi men onyń nátıjelerin atqarý men baǵalaý О́zdiginen daıyndalý jáne (nemese) ózdiginen alý prosesinde alynǵan praktıǵa baǵyttalǵan kásibı bilim; qaýipsizdik tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý 3-1) Jumys prosesin josparlaýdy qamtıtin atqarýshylyq qyzmetti túsiný. Normadan aýtyqý jaǵdaıdakásibı qyzmet prosesin jetildirý ıdeıalaryn usynady. Jumysty josparmen salystyra alady, josparlanǵan nátıjege qol jetkizýdi qamtamasyz ete alady jáne qabyldanǵan nátıjeni sapa normalaryna sáıkestendirý. Eńbek qyzmetinde qoldanylatyn jabdyqtar, qondyrǵylardy, materıaldardy qoldanýdyń, tehnıkalyq qyzmet kórsetýin, tasymaldaý, saqtaýshylyq jáne qattap tastaýdyń negizgi qaǵıdalaryn bilý. 7-keste. SBSh biliktiliktiń 4- deńgeıli mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatory quzyretine qoıylatyn talaptar Mindetter shıfry Tulǵalyq jáne kásiptik quzyrettilikter Bilikter men daǵdylar Bilimder 2-1) Mal sharýashylyǵy keshenderiniń jáne mehanıkalandyrylǵan fermalardyń operatorynyń fýnksıonaldyq mindetter sheńberinde jaýapkershilik pen kerekti resýrstardy anyqtaý men baǵalaý, qoıylǵan nátıjelerge jetý úshin ýaqyt О́zdiginen josparlaý biliktiligi, eńbek prosesi men onyń nátıjelerin atqarý men baǵalaý О́zdiginen daıyndalý jáne (nemese) ózdiginen alý prosesinde alynǵan praktıǵa baǵyttalǵan kásibı bilim; qaýipsizdik tehnıkasy men eńbek qorǵaý tártibin bilý 3-1) Jumys prosesin josparlaýdy qamtıtin atqarýshylyq qyzmetti túsiný. Normadan aýtyqý jaǵdaıdakásibı qyzmet prosesin jetildirý ıdeıalaryn usynady. Jumysty josparmen salystyra alady, josparlanǵan nátıjege qol jetkizýdi qamtamasyz ete alady jáne qabyldanǵan nátıjeni sapa normalaryna sáıkestendirý. Eńbek qyzmetinde qoldanylatyn jabdyqtar, qondyrǵylardy, materıaldardy qoldanýdyń, tehnıkalyq qyzmet kórsetýin, tasymaldaý, saqtaýshylyq jáne qattap tastaýdyń negizgi qaǵıdalaryn bilý. Aýyl sharýashylyǵy óndirisin avtomattandyrý boıynsha qyzmettegi kásibı standartynyń 5-qosymshasy 1-keste. Qoldanystaǵy normatıvtik qujattarmen baılanysy Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik kásipter jikteýishi (MKJ) Bazalyq top 6121 Jem-shópti daıyndaý boıynsha sehtardyń operatory Qazaqstan Respýblıkas